Stel je voor: je bent penningmeester van een buurtvereniging. De club heeft financiële problemen en kan de huur niet meer betalen. Plotseling word je persoonlijk aangesproken om de schuld te voldoen. Een nachtmerrie? Voor veel vrijwillige bestuurders helaas wel de realiteit. In dit artikel leggen we uit wat bestuurdersaansprakelijkheid precies is, wanneer je persoonlijk aansprakelijk bent en hoe je jezelf kunt beschermen.
Bestuurdersaansprakelijkheid. Of je nu voorzitter, secretaris of penningmeester bent van een vereniging, stichting of VvE: het is belangrijk om te weten waar je verantwoordelijkheid ligt en welke risico's je loopt. Gelukkig zijn er manieren om deze risico's te beperken, bijvoorbeeld door gebruik te maken van professionele verenigingssoftware voor je ledenadministratie, zoals Congressus. Software die transparantie en overzicht biedt in je financiële administratie.
Wat is bestuurdersaansprakelijkheid?
Bestuurdersaansprakelijkheid betekent dat een bestuurder persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld voor schade die een vereniging, stichting of andere rechtspersoon lijdt. Dit gebeurt wanneer de bestuurder zijn of haar taak niet goed heeft uitgevoerd en daar schade uit is voortgekomen.
De wettelijke basis voor bestuurdersaansprakelijkheid vind je in het Burgerlijk Wetboek, Boek 2, artikel 2:9 (voor verenigingen en stichtingen) en artikel 2:248 (voor NV's en BV's). Kort gezegd kan een bestuurder aansprakelijk zijn als hij of zij:
- Onbehoorlijk bestuur heeft gevoerd
- Wist of had moeten weten dat dit tot schade zou leiden
- Niet voldoende heeft gedaan om de schade te voorkomen
Voorbeeld uit de praktijk: Een penningmeester van een sportclub negeert herhaaldelijk belastingaanslagen van de Belastingdienst. Uiteindelijk wordt de vereniging failliet verklaard. De curator stelt de penningmeester persoonlijk aansprakelijk voor de niet-betaalde belastingschulden, omdat hij zijn taak heeft verzuimd.
Verschil tussen aansprakelijkheid van de vereniging en persoonlijke aansprakelijkheid
Het is belangrijk om het onderscheid te maken tussen de aansprakelijkheid van de vereniging als rechtspersoon en de persoonlijke aansprakelijkheid van individuele bestuurders (bestuurdersaansprakelijkheid).
Aansprakelijkheid van de vereniging
Een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid is een zelfstandige rechtspersoon. Dit betekent dat de vereniging zelf verantwoordelijk is voor haar verplichtingen en schulden. Leden en bestuurders zijn in principe niet persoonlijk aansprakelijk voor schulden van de vereniging.
De vereniging kan aansprakelijk worden gesteld voor:
- Contractbreuk (bijvoorbeeld niet nakomen van afspraken met leveranciers)
- Onrechtmatige daad (bijvoorbeeld schade veroorzaken aan derden)
- Wettelijke verplichtingen (bijvoorbeeld loonbelasting of BTW)
Persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders (bestuurdersaansprakelijkheid)
In bepaalde situaties kunnen bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld (bestuurdersaansprakelijkheid), ook al heeft de vereniging rechtspersoonlijkheid. Dit gebeurt vooral bij:
- Onbehoorlijk bestuur: De bestuurder heeft zijn taak ernstig verwijtbaar niet uitgevoerd
- Faillissement: Als blijkt dat de bestuurder onvoldoende heeft gedaan om een faillissement te voorkomen
- Niet-betaalde belastingen: De Belastingdienst kan bestuurders persoonlijk aanspreken voor loonheffing en BTW
- Bestuursverbod: Als een bestuurder bewust frauduleus handelt
Wanneer ben je als voorzitter, secretaris of penningmeester persoonlijk aansprakelijk?
De mate van bestuurdersaansprakelijkheid hangt af van je functie binnen het bestuur en de taken die daarbij horen. Laten we per functie kijken:
Bestuurdersaansprakelijkheid - Voorzitter
Als voorzitter ben je verantwoordelijk voor:
- Het leiden van bestuursvergaderingen
- Toezicht houden op de uitvoering van besluiten
- Zorgen dat het bestuur naar behoren functioneert
Bestuurdersaansprakelijkheid: Je kunt aansprakelijk worden gesteld als je belangrijke signalen over wanbeleid negeert of als je het bestuur niet aanstuurt om problemen op te lossen.
Bestuurdersaansprakelijkheid - Secretaris
Als secretaris ben je verantwoordelijk voor:
- Het bijhouden van notulen en archief
- Correspondentie en administratie
- Naleving van statuten en huishoudelijk reglement
Bestuurdersaansprakelijkheid: Je kunt aansprakelijk worden gesteld als je formele verplichtingen verzuimt, zoals het tijdig indienen van verplichte documenten bij de Kamer van Koophandel of het niet naleven van statutaire bepalingen.
Bestuurdersaansprakelijkheid - Penningmeester
Als penningmeester ben je verantwoordelijk voor:
- Financiële administratie en boekhouding
- Tijdige betaling van rekeningen en belastingen
- Opstellen van begroting en jaarrekening
- Het aanvragen van kwijting bij de ledenvergadering
Bestuurdersaansprakelijkheid: Je kunt aansprakelijk worden gesteld als je financiële verplichtingen negeert, vooral als het gaat om belastingen en premies. De Belastingdienst kan penningmeesters persoonlijk aanspreken voor niet-betaalde loonheffing en omzetbelasting.
Wanneer word je daadwerkelijk aansprakelijk gesteld?
Voor bestuurdersaansprakelijkheid dient er aan drie voorwaarden worden voldaan:
- Onbehoorlijk handelen of nalaten: Je hebt je taken niet goed uitgevoerd
- Verwijtbaarheid: Je wist of had moeten weten dat je handelen problematisch was
- Causaal verband: Er is een direct verband tussen jouw handelen en de ontstane schade
Praktijkvoorbeeld: Een penningmeester van een muziekvereniging ontvangt herhaaldelijk aanmaningen van de Belastingdienst over niet-betaalde loonheffing. Hij neemt geen actie en informeert de rest van het bestuur niet. Uiteindelijk wordt de vereniging failliet verklaard. De penningmeester wordt persoonlijk aansprakelijk gesteld voor de belastingschulden, omdat hij zijn taak ernstig heeft verwaarloosd.
Geldt bestuurdersaansprakelijkheid ook voor vrijwillige besturen?
Ja, ook als je onbetaald en vrijwillig in een bestuur zit, kun je persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Het feit dat je geen vergoeding ontvangt, ontslaat je niet van je verantwoordelijkheden als bestuurder. Bestuurdersaansprakelijkheid geldt dus voor iedereen die een bestuursfunctie vervult, ongeacht of je hiervoor betaald wordt.
De rechter houdt wel rekening met het vrijwillige karakter van je functie. Van vrijwillige bestuurders wordt over het algemeen minder professionaliteit verwacht dan van betaalde bestuurders van grote organisaties. Maar als je ernstig nalatig bent of bewust risico's neemt, kun je nog steeds aansprakelijk worden gesteld.
Jurisprudentie
Er zijn diverse uitspraken waarin bestuurdersaansprakelijkheid een rol speelt:
- Een voorzitter van een tennisvereniging die jarenlang de financiële problemen negeerde
- Een penningmeester van een carnavalsvereniging die belastingaanslagen niet betaalde
- Bestuursleden van een buurthuis die huurbetalingen stopzetten zonder juridisch advies in te winnen
Tips voor vrijwillige bestuurders
- Wees extra waakzaam: Zorg dat je op de hoogte bent van belangrijke financiële en juridische verplichtingen
- Goede documentatie: Leg bestuursbesluiten vast in notulen en bewaar belangrijke correspondentie
- Vraag advies: Bij twijfel kun je altijd een accountant of jurist raadplegen
- Sluit een verzekering af: Een verzekering voor bestuurdersaansprakelijkheid kan je beschermen tegen financiële claims
- Gebruik professionele software: Verenigingssoftware zoals Congressus helpt je om overzicht te houden en deadlines niet te missen
De invloed van volledige rechtsbevoegdheid van de vereniging
Niet alle verenigingen hebben volledige rechtsbevoegdheid. Het type vereniging bepaalt mede de aansprakelijkheidsrisico's voor bestuurders. De structuur van de vereniging heeft namelijk directe invloed op de mate van bestuurdersaansprakelijkheid.
Welke verenigingen hebben volledige rechtsbevoegdheid?
- Verenigingen met rechtspersoonlijkheid: Verenigingen die zijn opgericht bij notariële akte en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel
- Stichtingen: Altijd opgericht bij notariële akte en hebben altijd rechtspersoonlijkheid
- Verenigingen van Eigenaars (VvE): Hebben automatisch rechtspersoonlijkheid vanaf oprichting
Verenigingen zonder rechtspersoonlijkheid (informele verenigingen) kunnen niet zelfstandig rechten en plichten aangaan. In dat geval zijn de individuele leden vaak persoonlijk aansprakelijk.
Impact op aansprakelijkheid
Bij een vereniging met rechtspersoonlijkheid:
- Is de vereniging zelf aansprakelijk voor schulden
- Zijn leden en bestuurders in principe niet persoonlijk aansprakelijk
- Kunnen bestuurders alleen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld bij onbehoorlijk bestuur
Bij een vereniging zonder rechtspersoonlijkheid:
- Zijn leden hoofdelijk aansprakelijk voor schulden
- Lopen bestuurders een groter persoonlijk risico
Praktijkvoorbeeld: Een VvE heeft volledige rechtsbevoegdheid. Als de VvE een aannemer niet kan betalen, kan de aannemer alleen de VvE aanspreken, niet de individuele eigenaren of bestuursleden. Tenzij het bestuur aantoonbaar nalatig is geweest in het beheer van de financiën.
Hoe voorkom en verzeker je je voor bestuurdersaansprakelijkheid?
Gelukkig zijn er praktische maatregelen die je kunt nemen om het risico op persoonlijke aansprakelijkheid te verkleinen. Een proactieve aanpak helpt je om bestuurdersaansprakelijkheid zoveel mogelijk te voorkomen.
Intern beleid en goede praktijken
- Duidelijke taakverdeling: Zorg dat elke bestuurder weet wat zijn of haar verantwoordelijkheden zijn en leg dit vast in een bestuursreglement
- Regelmatige rapportages: Bespreek de financiële situatie minimaal elk kwartaal in bestuursvergaderingen
- Notulen bijhouden: Documenteer alle belangrijke besluiten en bewaak dat afspraken worden nagekomen
- Professionele administratie: Gebruik verenigingssoftware software zoals Congressus voor de ledenadministratie en houdt zo de financiën overzichtelijk
- Extern advies: Schakel bij complexe situaties een accountant of jurist in
- Kwijting vragen: Vraag jaarlijks kwijting aan de ledenvergadering voor het gevoerde financiële beleid
Verzekerd voor bestuursaansprakelijkheid (D&O-verzekering)
Een Directors & Officers (D&O) verzekering, ook wel bestuursaansprakelijkheidsverzekering genoemd, dekt claims tegen bestuurders wegens vermeend onbehoorlijk bestuur.
Wat dekt de verzekering?
- Juridische kosten bij een aansprakelijkheidsclaim
- Schadevergoedingen die je moet betalen als bestuurder
- Kosten van juridisch advies tijdens procedures
Wat dekt de verzekering meestal niet?
- Opzettelijk wangedrag of fraude
- Bewuste overtredingen van wet- en regelgeving
- Boetes en strafbare feiten
Kosten: De premie varieert afhankelijk van de grootte van de vereniging, het budget en de risico's. Voor een kleine vereniging kun je rekenen op €200-€500 per jaar, voor grotere organisaties kan dit oplopen tot €1.000-€3.000 per jaar.
Conclusie: wees je bewust van je verantwoordelijkheden
Bestuurdersaansprakelijkheid, als bestuurslid van een vereniging, stichting of VvE draag je belangrijke verantwoordelijkheden. Hoewel de vereniging in principe aansprakelijk is voor haar verplichtingen, kun je als bestuurder persoonlijk aansprakelijk (bestuurdersaansprakelijkheid) worden gesteld bij onbehoorlijk bestuur. Het is daarom essentieel om je bewust te zijn van de risico's rond bestuurdersaansprakelijkheid en passende maatregelen te nemen.
De belangrijkste lessen:
- Bestuurdersaansprakelijkheid geldt ook voor vrijwilligers
- Zorg voor goede administratie en documentatie
- Neem financiële en juridische verplichtingen serieus
- Overweeg je te verzekeren voor bestuurdersaansprakelijkheid
- Gebruik professionele tools om risico's te minimaliseren
Veelgestelde vragen over bestuurdersaansprakelijkheid
- Wat is bestuurdersaansprakelijkheid precies?
- Bestuurdersaansprakelijkheid betekent dat je als bestuurder persoonlijk aansprakelijk kunt worden gesteld voor schade die de vereniging lijdt door jouw onbehoorlijk bestuur. In principe is de vereniging zelf aansprakelijk, maar bij ernstige fouten kan jouw privévermogen in het geding komen.
- Kan ik als vrijwillig bestuurder aansprakelijk worden gesteld?
- Ja, ook als vrijwilliger kun je aansprakelijk worden gesteld. Het maakt niet uit of je betaald wordt of niet. De Wet Bestuurdersaansprakelijkheid geldt voor alle bestuurders van verenigingen, stichtingen en VvE's.
- Wanneer ben ik persoonlijk aansprakelijk als bestuurder?
- Je bent persoonlijk aansprakelijk bij onbehoorlijk bestuur, bijvoorbeeld wanneer je:
- Bewust onverantwoorde financiële risico's neemt
- Wettelijke verplichtingen negeert (zoals belastingaangiftes)
- Niet tijdig ingrijpt bij financiële problemen
- Geen adequate administratie voert
- Statutaire regels overtreedt
- Je bent persoonlijk aansprakelijk bij onbehoorlijk bestuur, bijvoorbeeld wanneer je:
- Wat is het verschil tussen interne en externe aansprakelijkheid?
- Interne aansprakelijkheid: De vereniging zelf stelt je aansprakelijk voor schade door jouw handelingen als bestuurder.
- Externe aansprakelijkheid: Derden (zoals crediteuren of belastingdienst) stellen je persoonlijk aansprakelijk omdat de vereniging haar verplichtingen niet nakomt.
- Heeft het type vereniging invloed op mijn aansprakelijkheid?
- Ja. Bij een vereniging met rechtspersoonlijkheid (opgericht bij notariële akte) is de vereniging zelf aansprakelijk en zijn bestuurders alleen aansprakelijk bij onbehoorlijk bestuur. Bij verenigingen zonder rechtspersoonlijkheid zijn leden en bestuurders vaak direct persoonlijk aansprakelijk.
- Wat is een D&O-verzekering en heb ik die nodig?
- Een D&O-verzekering (Directors & Officers verzekering) dekt juridische kosten en schadevergoedingen bij claims wegens vermeend onbehoorlijk bestuur. De kosten variëren van €200-€500 per jaar voor kleine verenigingen tot €1.000-€3.000 voor grotere organisaties. Het is verstandig om deze verzekering te overwegen, vooral bij verenigingen met financiële risico's.
- Hoe kan ik bestuurdersaansprakelijkheid voorkomen?
- Je kunt het risico minimaliseren door:
- Een duidelijke taakverdeling binnen het bestuur te maken
- Goede notulen bij te houden van alle besluiten
- Regelmatig financiële rapportages te bespreken
- Professionele ledenadministratiesoftware te gebruiken
- Jaarlijks kwijting te vragen aan de ledenvergadering
- Bij complexe zaken extern advies in te schakelen
- Je kunt het risico minimaliseren door:
- Wat moet ik doen als onze vereniging financiële problemen heeft?
- Neem onmiddellijk actie: bespreek de situatie in het bestuur, informeer de leden, schakel professioneel advies in en documenteer alle stappen die je neemt. Het is cruciaal om niet door te gaan met activiteiten als je weet dat de vereniging haar verplichtingen niet kan nakomen.
- Ben ik aansprakelijk voor besluiten van mijn voorgangers?
- In principe niet, maar als zittend bestuurder ben je wel verantwoordelijk om problemen aan te pakken zodra je daar kennis van neemt. Als je een probleem ontdekt en niet ingrijpt, kun je daar wel op aangesproken worden.
- Wat is kwijting en waarom is dat belangrijk?
- Kwijting is goedkeuring van de ledenvergadering voor het door het bestuur gevoerde beleid. Als de ALV kwijting verleent, wordt het bestuur in principe vrijgesteld van aansprakelijkheid voor dat verslagjaar. Let op: kwijting beschermt niet tegen aansprakelijkheid bij fraude of als cruciale informatie achtergehouden is.
- Kan ik uit het bestuur stappen als ik zorgen heb over aansprakelijkheid?
- Ja, je kunt altijd opstappen als bestuurder. Zorg wel dat je dit volgens de statuten doet en documenteer je redenen zorgvuldig. Je blijft wel aansprakelijk voor je periode als bestuurder, dus zorg dat je eventuele problemen meldt voordat je vertrekt.
Meer tips voor het verenigingsleven:
Bij Congressus geven we graag tips hoe je met een goed gevoel aan de slag gaat voor je vereniging. Onze eerste tip is daarvoor vanzelfsprekend:
"Probeer onze verenigingssoftware eens."
Wil je grip houden op je ledenadministratie en financiën? Probeer Congressus 30 dagen gratis en ontdek hoe onze software je helpt om transparant en professioneel te besturen.
Je kan op allerlei manieren je voorbereiden op bestuurdersaansprakelijkheid. Hieronder vind je een lijst met artikelen samengesteld waar je als bestuur van een vereniging iets aan hebt:
Lees ook
- Ledenadministratie, de veelgemaakte fouten en oplossingen
- Wat is verenigingssoftware?
- Studievereniging KIC vindt ledenadministratie niet meer intimiderend
- Boekhoudsoftware koppelen met je ledenadministratie
- Website voor je vereniging laten maken
- Zo overtuig je de ALV van Congressus
- Hoe bepaal je de contributie van je vereniging?
